Papyrus en perkament

tekenen op riet of leder

Papyrus in de oudheid

Papyrus werd in de oudheid gebruikt als schriftdrager. De plant is beroemd vanwege de vellen en rollen papyrus dat ervan gemaakt werd, een vroege vorm van het huidige papier. Papyrusriet werd in het oude Egypte ook voor veel andere doeleinden gebruikt, zoals voor voedsel bestaande uit de jonge scheuten, als dakbedekking, voor de botenbouw, touw uit de vezels, kommen, bekers en schalen gemaakt van oude verhoute papyruswortels.In 1969 en 1970 ondernam de Noor Thor Heyerdahl expedities vanuit Marokko naar Midden-Amerika in papyrusboten naar model van de oude Egyptische vaartuigen. Hiermee wilde hij bewijzen dat de Oude Egyptenaren in principe in staat zouden zijn naar Amerika te varen. De eerste expeditie in 1969 strandde, maar in 1970 kwam Heyerdahl op Barbados aan. Deze expeditie bewijst niet dat de oude Egyptenaren de oceaan daadwerkelijk overstaken maar geeft wel een indicatie van de kwaliteit van hun papyrusboten.

Het maken van vellen papyrus

De gesneden stengels werden in water gelegd om ze te weken. Hierdoor werden de stengels zacht gemaakt en werden de suikers opgelost. Dit duurde enkele dagen. Na het weken moesten de stengels geschild worden om de buitenste laag te verwijderen en de vezels bloot te leggen. Nadat de vezels weer droog zijn gemaakt, werden ze in dunne reepjes gesneden, die vervolgens in overlappende patronen werden gelegd, zowel horizontaal als verticaal. Vervolgens werden de lagen samengeperst en gelijmd door de natuurlijke suikers die de vezels bij het drogen uitharden en de lagen aan elkaar hechten. De geperste en gelijmde papyrus werd vervolgens droog gemaakt door het in de zon te leggen. Na het drogen werd het oppervlak glad gemaakt, meestal met een steen of gereedschap, om een uniform en bruikbaar paneel om op te schrijven te creëren. Hierdoor ontstond er een schrijfbaar materiaal.
Papyrus is vooral bekend om de Dode Zee rollen

Perkament

Perkament, ook als verfijnde vorm: veliijn, vellum, is een dun papierachtig materiaal, gemaakt van huid van kalveren, koeien, geiten, schapen, konijnen of ezels. Perkament is naar de stad Pergamon uit de klassieke oudheid genoemd, in het huidige Turkije. Het is daar niet uitgevonden, maar wel verbeterd. Perkament is vooral bekend als schrijfmateriaal voor handschriften.

Het oudste perkament dateert van 2700 voor Christus en is in Egypte gevonden. Perkament bleek beter en sterker te zijn dan papyrus, maar het was ook duurder, veel duurder. Perkament werd in de middeleeuwen veel in Europa gebruikt om op te schrijven, omdat het gebruikelijke papyrus vochtgevoelig is en niet lang houdbaar in het natte Europa. Het minder gevoelige papier bestaat al vanaf de 14e eeuw, maar werd aanvankelijk als minderwaardig schrijfmateriaal beschouwd.Perkament van kalfshuid had de beste kwaliteit. Vaak werd het purperrood geverfd en beschreven met zilver- of goudkleurige inkt en was daardoor duurder dan andere perkamentsoorten. Deze soort wordt ook wel vellum, velijn, genoemd. Perkament heeft gemiddeld een dikte van ongeveer 0,6 mm, maar er zijn variëteiten die aanmerkelijk dunner of dikker zijn, afhankelijk van de gebruikte soort huid. Het is in elk geval aanzienlijk dikker dan het huidige schrijfpapier van ongeveer 0,1 mm.

Veel handschriften uit de middeleeuwen zijn door monniken op perkament geschreven. Dat werd gedaan met ganzenveerpennen en rietstaafjes die in ijzergallusinkt werden gedoopt. Als versieringen werden onder andere miniaturen getekend en ingekleurd met verf. Er werden ook veel versierde letters gebruikt: vooral de initialen, de beginletters van hoofdstukken versierde men. De monniken kopieerden vooral veel andere, oudere, boeken en zo zijn door de middeleeuwen heen veel boeken uit de oudheid voor ons bewaard gebleven.Men maakte bij het schrijven vaak gebruik van hulplijntjes, die werden gemaakt door aan weerszijden van elk vel met een speld een verticale rij gaatjes in het materiaal te prikken. Dan trok men met de botte kant van een mes of loodstift horizontale lijnen tussen de gaatjes en ook een paar verticale lijnen, om in kolommen te kunnen werken. Perkament werd soms ook hergebruikt. De oude tekst werd eraf geschraapt en het perkament werd beschreven met een nieuwe tekst. Dit behandelde perkament heet palimpsest. Vaak is de oude tekst, die belangwekkender kan zijn dan de nieuwere tekst, nog met infrarood of ultraviolet licht te lezen. Oud perkament werd ook gebruikt voor het inbinden van nieuwere boeken. Men noemt zulke 'hergebruikte' delen membra disjecta , verworpen delen. Perkament werd in lampen en zelfs in ramen gebruikt, omdat het doorschijnend is.

bronnen: wikipedia en annonatie.nl