De prehistorie

De eerste tekenen van tekenen

Hoe oud de mensheid is kunnen we nooit honderd procent weten, maar ​de oudste voorouders van de mens verschenen al 7 miljoen jaar geleden. Het geslacht homo verscheen ongeveer 1,5 miljoen jaar geleden. De homo sapiens verscheen ongeveer 190.000 jaar geleden in het oosten van Afrika. Hoe mensen in die periode met elkaar communiceerden weten we ook niet, maar het zal begonnen zijn met een gebaren- en geluidentaal. Naderhand ontstond het delen en vastleggen van voorstellingen van de jachttrofeeën en verering van voorouders. Deze voorstellingen kennen wij als grot- of rotstekeningen die wereldwijd ontstonden. We kunnen wel zeggen dat hier de historie van het tekenen is begonnen.
Hieronder enkele voorbeelden uit verschillende werelddelen.

Indonesië

De oudst bekende grottekening is gevonden in de buurt van Maros op het Indonesische eiland Sulawesi. Daar werd in 2014 in een grot een tekening van een hertzwijn gevonden, die op 35.400 jaar oud werd geschat. In deze grotten zijn ook talrijke handstencils aangetroffen, waarvan de oudste minstens 39.900 jaar geleden werd aangebracht. Eind 2019 zijn er tekeningen gevonden van minstens 43.900 jaar oud. Dit waren afbeeldingen van vier dwergbuffels, anoa’s, twee wilde varkens met daarbij acht kleine mensen, sommige met speren of touwen. De varkens zijn 123 en 84 centimeter breed, de buffels iets kleiner, en de mensjes zijn vier tot acht centimeter hoog. Tevens zijn er theriantropische figuren afgebeeld. In 2020/2021 is een tekening van een Celebeswrattenzwijn gevonden, die minstens 45.500 jaar oud is. De tekening van het zwijn met zijn karakteristieke gezichtswratten en zijn korte poten meet 136×54 cm.

Zuid Afrika

En de aller oudste rotstekening die tot nu is ontdekt, is een symbool dat volgens sommigen wel wat weg heeft van een hashtag. Het werd twee jaar geleden aangetroffen in Zuid-Afrika en wordt geschat op 73.000 jaar oud.

De Blombosgrot bevindt zich op het zuidelijkste puntje van Zuid-Afrika. In de grot worden sinds 1991 voortdurend opgravingen gedaan door onderzoekers van onder meer de universiteit van Bergen (Noorwegen) en Witwatersrand (Zuid-Afrika). 
Sindsdien zijn er al heel wat voorwerpen aangetroffen, waaronder stenen werktuigen en stukjes rode oker.

De grot bestaat uit meerdere horizontale bodemhorizonten (lagen) uit verschillende tijdperken wat paleontologen de gelegenheid geeft om als het ware terug te kijken in de tijd. Zo bevat de Blombosgrot materiaal dat dateert van 100.000 tot 70.000 jaar geleden (in de periode van de Middelste Steentijd), evenals 2000 tot 300 jaar oud materiaal dat onder de Late Steentijd valt.

Frankrijk

De grotten van Lascaux liggen in de vallei van de Vézère op het grondgebied van de gemeente Montignac in het Franse departement Dordogne (regio Nouvelle-Aquitaine). In 1940 werden in een grot een groot aantal rotswandschilderingen ontdekt. Deskundigen dateren de oudste rotsschilderingen uit de grot van Lascaux op 15.000 v.Chr., de jongste op 10.000 v.Chr. 
Het is de rijkst beschilderde prehistorische grot die tot nu toe werd ontdekt. 

De polychrome schilderingen hebben vooral dieren als onderwerp: bizons, herten, neushoorns, runderen, paarden, rendieren en stieren. De tekeningen en de (aard)kleuren zijn goed bewaard gebleven. Veel schilderingen hebben geheel gekleurde vlakken, andere zijn uitgevoerd als krachtige lijntekeningen en gravures. 

Waarom de schilderingen duizenden jaren geleden werden gemaakt is nog altijd niet helemaal duidelijk. 
Volgens sommige wetenschappers lagen natuurgodsdienstige overwegingen ten grondslag aan de schilderingen en werden ze gemaakt door priesters of sjamanen. Zij zouden Moeder Aarde er via de werken toe hebben willen zetten de mensen geluk te brengen en voedsel te geven. Ook is wel geopperd dat de schilderingen werden gemaakt ter decoratie van de tijdelijke woonverblijven van de mens. Dat lijkt echter niet waarschijnlijk omdat de meeste van deze grotschilderingen diep in de bergen zijn gevonden, op grote afstand van de plek waar de mensen daadwerkelijk leefden.

Australië

Aboriginal kunst gaat zover terug in de tijd als de vroege bewoners zelf: er is rotskunst gevonden van meer dan 60.000 jaar oud. Kunst werd gezien als een communicatiemiddel met de voorouders uit de Droomtijd. Aangezien de Aboriginals geen schrift hadden, dienden kunstvormen zoals rotsschilderingen, houten figuren, dans, muziek en orale tradities een belangrijke rol in de overdracht van kennis en verhalen. De symboliek die daarbij wordt gebruikt, bijvoorbeeld om een didgeridoo of boemerang mee te versieren, verwijst naar diepere betekenissen die aan buitenstaanders niet kenbaar mogen worden gemaakt.

Een tekening van een kangoeroe van ongeveer 2 meter groot in een grot in het westen van Australië. Weliswaar vervaagd, maar wel nog volledig intact. Wetenschappers hebben kunnen bepalen dat de tekening 17.300 jaar oud is. Het is de oudste intacte rotstekening die tot nu in Australië teruggevonden is.

bronnen: wikipedia - kijkmazine.nl en vrt.be